Czy gruczolakowłókniaki są groźne?

Gruczolakowłókniaki (z łac. Fibroadenoma) są łagodnymi guzkami wywodzącymi się z tkanki piersi. Guzek ten występuje najczęściej u nastolatek oraz młodych kobiet. Obecność gruczolakowłókniaka w piersi jest często dla kobiety powodem do niepokoju, ponieważ hasło „guz w piersi” kojarzy się najczęściej z rakiem piersi. Gruczolakowłókniaki wiążą się z nieznacznie podwyższonym ryzykiem rozwoju nowotworu złośliwego piersi, aczkolwiek w większości przypadków guzy te pozostają łagodne.

Gruczolakowłókniaki - przyczyny powstania

Przyczyny powstawania gruczolakowłókniaków nie są znane. Wydaje się, że znaczenie mają zaburzenia równowagi hormonalnej występujące w organizmie kobiety w wieku rozrodczym. Najczęściej gruczolakowłókniaki ulegają regresji po menopauzie, aczkolwiek mogą występować u kobiet stosujących hormonalną terapię zastępczą.

Rodzaje gruczolakowłókniaków

Istnieje kilka rodzajów gruczolakowłókniaków:

• proste - składają się z tkanki gruczołowo-włóknistej,
• złożone - składają się z tkanki gruczołowo-włóknistej oraz innych zmian proliferacyjnych (rozrostowych) piersi takich jak: tzw. adenosis oraz hyperplazja,
• olbrzymie - olbrzymie rosną do dużych rozmiarów (powyżej 5 cm) w ciągu krótkiego okresu czasu i mogą powodować zniekształcenie piersi i występują najczęściej w krajach afrykańskich,
• młodzieńcze.

Gruczolakowłókniaki złożone mogą być groźne?

Gruczolakowłókniaki złożone, w przeciwieństwie do prostych, wiążą się z nieznacznie podwyższonym ryzykiem rozwoju nowotworu piersi, szczególnie w przypadku kobiet starszych, z obciążeniem rodzinnym nowotworami złośliwymi piersi. Ryzyko w takich sytuacjach wzrasta dwukrotnie w stosunku do kobiet bez zmian guzowatych w piersiach i dotyczy także gruczolakowłókniaków mnogich.

Jakie mogą być objawy gruczolakowłókniaków?

Gruczolakowłókniaki zazwyczaj są wykrywane przypadkowo, aczkolwiek w niektórych przypadkach mogą powodować dolegliwości bólowe – zarówno długotrwały ból piersi jak i ból przy ucisku.
U większości kobiet, gruczolakowłókniaki występują pojedynczo. Rzadko guzy te mogą występować w większej ilości i w obu piersiach (gruczolakowłókniaki mnogie).

Jak zmieniają się gruczolakowłókniaki?

U kobiet poniżej 40 roku życia, większość (80%) gruczolakowłókniaków nie zmienia swojej wielkości, około 15% może się zmniejszyć lub zaniknąć a pozostałe (5-10%) mogą się powiększać.

Jak diagnozuje się gruczolakowłókniaki?

Diagnostyka gruczolakowłókniaków uzależniona jest od wieku pacjentki:

• u pacjentek poniżej 25 roku życia konieczne jest badanie fizykalne (przez lekarza ginekologa lub specjalistę chorób piersi) oraz badanie ultrasonograficzne (USG) piersi. Jeżeli obraz gruczolakowłókniaka jest typowy w badaniu USG nie ma konieczności wykonania biopsji cienkoigłowej. Wskazania do biopsji w tym wieku obejmują istnienie czynników ryzyka raka piersi – np. występowanie raka piersi w rodzinie, lub atypowy obraz guzka w USG. Nowotwór piersi jest niezwykle rzadki w tej grupie wiekowej, dlatego też w większości przypadków diagnostyka za pomocą USG jest wystarczająca do rozpoznania gruczolakowłókniaka, 
• u pacjentek powyżej 25 roku życia, podobnie – wykonuje się badanie palpacyjne oraz USG piersi. USG jest preferowane u kobiet młodych, u których w budowie piersi dominuje tkanka gruczołowa i obraz mammograficzny jest przez to trudniejszy do interpretacji. U większości pacjentek w tym wieku, obraz USG nie jest wystarczającym dowodem na rozpoznanie gruczolakowłókniaka. Konieczna zazwyczaj jest biopsja cienkoigłowa, która niestety nie zawsze pozwala na potwierdzenie rozpoznania. Ze względu na to, że gruczolakowłókniaki zawierają dużą ilość tkanki włóknistej, obraz cytologiczny z biopsji może być niejasny. Wielu specjalistów zaleca, zatem w celu rozpoznania wykonanie biopsji gruboiglowej.

Jakie jest postępowanie w przypadku rozpoznanego gruczolakowłókniaka?

Postępowanie podobnie jak diagnostyka uzależnione jest od wieku pacjentki.U pacjentek poniżej 25 roku życia nie ma konieczności usuwania rozpoznanego gruczolakowłókniaka, chyba, że na życzenie pacjentki. Zalecana jest obserwacja – wykonywanie badania palpacyjnego oraz badania USG raz na 3-6 miesięcy. U pacjentek powyżej 25 roku życia, z potwierdzonym rozpoznaniem gruczolakowłókniaka w drodze biopsji gruboigłowej również nie ma konieczności usuwania guzka, a wskazania do obserwacji – jak powyżej.

Kiedy należy wyciąć gruczolakowłókniaki?

Istnieje kilka sytuacji, w których gruczolakowłókniak wymaga jednak chirurgicznego usunięcia. Są to:

• powiększanie się gruczolakowłókniaka,
• wyjściowa wielkość guza powyżej 4 cm,
• guz powoduje asymetrię piersi,
• istnieje podejrzenie, że guz zawiera jednak komponentę złośliwą,
• pacjentka odczuwa dolegliwości bólowe związane z guzkiem.

Jak wygląda zabieg wycięcia gruczolakowłókniaka?

Zabieg przeprowadza się w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym, trwa od 45 do 60 minut. Może być przeprowadzony w ramach chirurgii jednego dnia, lub wiązać się z maksymalnie dwudniowym pobytem w szpitalu. Blizna po wycięciu guzka ma kształt zakrzywionej linii o długości od 1 do 2 cm, po zagojeniu bywa prawie niewidoczna. Zabieg wycięcia można przeprowadzić także za pomocą tzw. mammotomu.

Gruczolakowłókniaki to łagodne guzki, których raczej nie należy się obawiać, gdyż są jedynie łagodnymi zmianami w piersiach. Wzmożona czujność obowiązuje wraz z zaawansowaniem wieku
pacjentki oraz obciążeniem czynnikami ryzyka raka piersi.


Bibliografia

Borgen P., King T., Atlas chirurgii piersi, Medipage, Warszawa 2006, ISBN 83-89769-25-5
Domagała W., Stachura J. PATOLOGIA znaczy słowo o chorobie, Kraków 2008, ISBN 978-83-60183-64-9
Kruś S., Skrzypek-Fakhoury E. Patomorfologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-3283-3
Bręborowicz G. (red.), Ginekologia, Urban & Partner, Wrocław 2006, ISBN 83-89581-39-6