Czynniki ryzyka wystąpienia raka piersi

Chociaż przyczyny rozwoju raka piersi nie są do końca poznane, istnieje szereg czynników, które mogą zwiększać ryzyko jego wystąpienia. Ich znajomość może w części przypadków uchronić przed wystąpieniem nowotworu.

Płeć  - rak piersi występuje zarówno u kobiet jak i mężczyzn, przy czym u mężczyzn zdarza się 100 razy rzadziej, co nie oznacza, że mężczyźni nie chorują !

Wiek – chociaż rak piersi występuje niemal we wszystkich grupach wiekowych, gwałtowny wzrost zachorowań obserwuje się po 35 roku życia, natomiast do okresu przekwitania jest on i tak stosunkowo rzadki. Większość (50 proc.) zachorowań na raka piersi zdarza się u kobiet pomiędzy 50 a 70 rokiem życia, a także powyżej 70 roku życia (30 proc.).

Czynniki dziedziczne – zwiększone ryzyko zachorowania dotyczy kobiet, w których rodzinach zdarzały się przypadki raka piersi. Największe narażenie obserwuje się u kobiet, których siostra bądź matka zachorowały na raka piersi, a dodatkowo zdarzyło się to przed 50 rokiem życia. W takich przypadkach należy zgłosić się do Poradni Genetycznej celem przeprowadzenia odpowiednich badań.

Czynniki środowiskowe – okazuje się, że częstość występowania raka piersi jest różna w zależności od rejonu świata. Najczęściej rak piersi występuje w Ameryce Północnej i krajach Europy Zachodniej, czyli w krajach wysoko uprzemysłowionych. Najrzadziej – w Chinach i Japonii. 

Rasa – uważa się, że u białych kobiet występuje nieznacznie podwyższone ryzyko raka piersi niż w przypadku kobiet o ciemnym kolorze skóry. Co ciekawe jednak, jeżeli rak piersi wystąpi już u czarnej kobiety, guz rośnie znacznie szybciej i jest większe prawdopodobieństwo zgonu z powodu raka.

Gęstość piersi – „gęsta” tkanka piersi oznacza, że pierś zbudowana jest z większej ilości gruczołów niż tkanki tłuszczowej. Jest to w pewnym sensie „uroda” danej kobiety. U kobiet z dużą gęstością piersi występuje zwiększone ryzyko rozwoju raka piersi – wiadomo bowiem, że rak rozwija się właśnie w gruczołach piersiowych. Gęsta tkanka piersi stwarza też duże trudności dla lekarza odczytującego badanie mammograficzne – im gęstsza pierś, tym obraz bardziej mleczny i mniej szczegółów jest widocznych.

Wiek pierwszej i ostatniej miesiączki – u kobiet, które miesiączkować zaczęły wcześnie – tzn. przed 12 rokiem życia, a zakończyły miesiączkowanie późno (po 55 roku życia) istnieje nieznacznie zwiększone ryzyko raka piersi. Im dłuższy okres miesiączkowania tym dłuższe działanie hormonów płciowych na pierś – a wiadome jest, że żeńskie hormony płciowe sprzyjają rozwojowi raka piersi.

Napromienienie piersi w przeszłości – u kobiet, które musiały być poddane np. napromienianiu z powodu nowotworu umiejscowionego w klatce piersiowej i napromieniana była między innymi pierś, istnieje zwiększone ryzyko raka piersi

Brak potomstwa lub późny wiek urodzenia pierwszego dziecka – nieznacznie zwiększone ryzyko rozwoju raka piersi dotyczy kobiet, które nigdy nie rodziły, lub urodziły pierwsze dziecko po 30 roku życia. Z kolei urodzenie więcej niż 1 dziecka lub urodzenie dziecka w młodym wieku wpływa na zmniejszenie ryzyka raka piersi.

Tabletki antykoncepcyjne –  kwestia budząca dużo emocji, ponieważ okazuje się, że u kobiet, które stosują tabletki antykoncepcyjne na bazie estrogenów istnieje nieznacznie zwiększone ryzyko rozwoju raka piersi. Obserwuje się jednak zupełne zredukowanie ryzyka w 10 lat po odstawieniu tabletek.

Hormonalna terapia zastępcza – generalnie zwiększa ryzyko, natomiast stosowana w minimalnych koniecznych dawkach i pod odpowiednią kontrolą, jest bezpieczna

Karmienie piersią – u kobiet, które karmiły piersią dzieci, szczególnie przez okres 1,5 – 2 lat istnieje nieznacznie zmniejszone ryzyko rozwoju raka piersi

Alkohol – istnieje bezpośredni związek między spożyciem alkoholu a zachorowaniem na raka piersi. Już w przypadku wypicia 1 drinka dziennie, ryzyko nieznacznie wzrasta. W przypadku wypijania 2 do 5 drinków dziennie, ryzyko jest 1,5 raza większe niż u kobiet, które nie piją alkoholu wcale.

Nadwaga lub otyłość – wiążą się ze zwiększonym ryzykiem raka piersi – szczególnie jeśli kobieta przybrała na wadze po jakiejś sytuacji stresowej, która ją dotknęła

Brak ćwiczeń fizycznych – wysiłek i ruch zmniejszają ryzyko raka piersi !

Zasłyszane, przeczytane... Czy to wywołuje raka piersi?

Każdy z nas słyszał zapewne o rozmaitych innych czynnikach, które mogą powodować raka piersi. Gdyby przyjrzeć się im z bliska...

• dezodoranty, usztywniane staniki – żadne badania nie wskazują na to, aby miały związek z rozwojem raka piersi. Dlatego też nie należy bać się ich używania :)
• implanty piersi – silikonowe implanty mogą powodować powstanie blizn w obrębie piersi, natomiast nie stwierdzono zwiększonego ryzyka, u kobiet, którym powiększano piersi za pomocą silikonu
• zanieczyszczenie środowiska – naukowcy prowadzą mnóstwo badań, które mają na celu sprawdzenie jak zanieczyszczenie środowiska wpływa na ryzyko raka piersi. Na razie jednak nie znaleźli powiązania.
• Dym papierosowy –naukowcy nie stwierdzili związku między paleniem papierosów a rozwojem raka piersi. Natomiast wiele poszlak wskazuje, że może być taki związek z przypadku wdychania dymu papierosowego przez osobę niepalącą, czyli tzw. bierne palenie... lepiej zatem unikać zadymionych pomieszczeń !
• Praca w nocy – nie tak dawno naukowcy stwierdzili,  że być może praca nocna (np. pielęgniarki na dyżurze) może powodować zwiększenie ryzyka raka piersi! Wymaga to jednak szczegółowego sprawdzenia.

Rodzinnie występujący rak piersi

W około 5-10 proc. zachorowań na raka piersi, jest on uwarunkowany pewnym uszkodzeniem kodu genetycznego – zwanego inaczej mutacją. Niedawno poznano konkretne geny, których dotyczy ta mutacja – tzw. BRCA1 i BRCA2. Osoby, które posiadają uszkodzony jeden z powyższych genów mogą przekazywać tą mutację swojemu potomstwu. W przypadku posiadania mutacji tych genów ryzyko zachorowania na raka piersi w przeciągu życia wynosi aż 50% czyli co 2 osoba z chorym genem zachoruje na raka piersi! Dodatkowo wzrasta także ryzyko wystąpienia innych nowotworów – w tym: jajnika, macicy, prostaty lub jelita grubego

Dlatego też, jeżeli w Twojej rodzinie występują przypadki nowotworów, szczególnie piersi i jajnika, należy zgłosić się do Poradni Genetycznej, celem sprawdzenia czy nie ma się wadliwego genu.

U kobiet, u których stwierdza się mutację genów, ryzyko rozwoju raka jest bardzo wysokie, w związku z tym powinny się one znajdować pod odpowiednią kontrolą i obserwacją. Istotne jest przede wszystkim uchwycenie momentu ewentualnego pojawienia się raka, ponieważ wtedy ma się możliwość szybkiego zadziałania i przede wszystkim wyleczenia.

A oto jak powinna wyglądać opieka i schemat badań, którym poddane powinny być takie osoby:

• samobadanie piersi co miesiąc
• badanie lekarskie co pół roku od 25 roku życia
• USG piersi co 6 miesięcy od 25 roku życia
• mammografia co roku od 35 roku życia
• badanie ginekologiczne co pół roku
• USG przezpochwowe co roku od 30 roku życia
• oznaczanie antygenu Ca 125 co roku od 35 roku życia
• przeciwwskazana antykoncepcja hormonalna
• względnie przeciwwskazana hormonalna terapia zastępcza
• okresowa kontrola w poradni genetycznej 

---