Wsparcie duchowe dla chorych z rakiem piersi

Rak piersi, najczęstszy nowotwór występujący u kobiet, jak każda choroba zagrażająca życiu, wywołuje u chorych poczucie silnego zagrożenia i lęku. Jednak w tym przypadku, poza wszystkimi innymi obawami, dochodzi ta przed byciem okaleczoną w szczególnie dotkliwy dla kobiety sposób – możliwą utratę jednej lub obu piersi, które stanowią ważny atrybut poczucia kobiecości, atrakcyjności seksualnej oraz samoakceptacji i pewności siebie.
 

Rak piersi - stres

Stres pojawiający się u osób chorych na raka nosi nazwę dystresu (psychosocial distress). Pojęcie to oznacza cały zespół nieprzyjemnych doświadczeń o charakterze emocjonalnym, psychologicznym, socjalnym lub duchowym, wpływających na zdolność radzenia sobie z chorobą i jej leczeniem raka piersi. Według badań, aż 80% pacjentów z chorobami onkologicznymi doświadcza przejściowych lub chronicznych stanów depresyjnych, które drastycznie obniżają ich psychiczną zdolność do walki o życie i zdrowie. Jednym z najbardziej skutecznych czynników niwelujących negatywne skutki dystresu jest wsparcie społeczne, czyli wsparcie otoczenia (rodziny, przyjaciół, personelu medycznego), na jakie może liczyć osoba chora.

Wsparcie otoczenia

Wsparcie to może mieć dwojaki charakter: emocjonalny lub praktyczny. Pierwszy z nich pozwala osobie chorej wypowiedzieć, a przez to uwolnić się od negatywnych uczuć, jakich doświadcza – w pełnej zaufania relacji może ona wyrazić, nawet w sposób gwałtowny, wszystkie swoje lęki i obawy, ból i poczucie bezradności. Może także znaleźć wsparcie dla żywionego poczucia nadziei. Wsparcie praktyczne obejmuje z kolei udzielanie informacji oraz porad, a także konkretnej pomocy w codziennych problemach życiowych. Należy w tym miejscu wspomnieć, że stres, jaki przeżywa kobieta z rozpoznaniem raka piersi (a który u ponad 45% z nich powoduje depresję i stany lękowe), wpływa na szeroko rozumiane funkcjonowanie nie tylko niej samej, ale również jej partnera i bliskiej rodziny, a także na jej dotychczasową pozycję zawodową i finansową. W obrębie wszystkich tych sfer mogą pojawić się problemy, w rozwiązaniu których potrzebne będzie praktyczne wsparcie.

Wsparcie praktyczne

Psychoonkolodzy wskazują, że wsparcie polegające na przekazywaniu wiedzy i udzielaniu wskazówek dotyczących rozwiązywania konkretnych wątpliwości i pytań powinno być udzielane przede wszystkim kobietom mieszkającym na wsiach i w małych miasteczkach. Tam bowiem dostęp do informacji i osób mogących służyć pomocą, jest praktycznie nieosiągalny. Wynika to przede wszystkim z ograniczonej liczby ośrodków onkologicznych, niskiej świadomości lekarzy w zakresie psychologicznych potrzeb pacjentek, a także umiejętnego kierowania ich do specjalistów i kontaktowania z grupami wsparcia. Stwierdzono, że kobiety, które pochodzą z mniejszych miejscowości, jak również gorzej wykształcone, o niższym statusie materialnym i świadomości zdrowotnej, przeżywają na skutek zdiagnozowania nowotworu piersi największą traumę i należą do grupy najbardziej zagrożonej zamknięciem się w sobie, poddaniu się lękowi i poczuciu beznadziejności oraz brakiem wiary w wyleczenie, a nawet całkowitą rezygnacją z leczenia nowotworu piersi.

Wsparcie społeczne

Na czym polega moc wsparcia społecznego? Okazuje się, że podjęcie postawy aktywnej, zmierzającej do konfrontacji z chorobą i walką o powrót do zdrowia, zapewniają lepsze rokowanie oraz lepszą jakość życia. Psychologowie zaznaczają, że kontakty społeczne, poczucie bliskości życzliwych osób oraz bycia przez nich akceptowanym, pomagają zmniejszyć u osób chorych na nowotwory lęk i bezradność, dają poczucie, że życie jest stabilne i przewidywalne. To zaś wyzwala siłę do walki z chorobą pomimo wszystkich trudności, jakie ona niesie. Badania psychologiczne dowodzą także, że pacjenci, którzy otrzymują wsparcie, chętniej stosują się do zaleceń lekarskich i angażują się w proces leczenia raka piersi.

Niestety, część kobiet pod wpływem choroby zamyka się na kontakty z ludźmi spoza kręgu najbliższej rodziny lub odtrąca nawet partnera i dzieci. Unikają one towarzystwa w obawie przed tym, że ich choroba stanie się tematem rozmowy, zaś one same zostaną postawione w obliczu niezręcznej i trudnej dla nich konieczności odpowiadania na ciekawskie lub zwyczajnie troskliwe pytania. W konsekwencji prowadzi to do izolacji i jeszcze większego emocjonalnego zamknięcia się w sobie. Psychoonkolodzy natomiast wyraźnie sugerują, iż to właśnie obecność innych ludzi pomaga w przystosowaniu się do nowej sytuacji życiowej i akceptacji faktu wystąpienia choroby (co nie oznacza rzecz jasna rezygnacji z leczenia, a wręcz przeciwnie).  

Wsparcie w wymiarze emocjonalnym

Wsparcie w wymiarze emocjonalnym kobiety chore na raka piersi znajdują najczęściej u członków rodziny i przyjaciół, praktyczne – u personelu medycznego, połączone zaś – u szpitalnego psychologa. Nieocenionym źródłem wsparcia w obu tych wymiarach mogą być także organizacje zajmujące się działaniem na rzecz kobiet z tym rodzajem nowotworu, np.  klub Amazonek. Największą zaletą tych organizacji jest fakt, że Kluby Amazonek działają także w małych miastach, co zwiększa szanse dostępu do informacji medycznych, psychologicznych, rehabilitacyjnych, a nawet prawniczych i kosmetologicznych; do warsztatów terapeutycznych i aktywizacyjnych, imprez kulturalnych i sportowych, pielgrzymek, czy nawet zwykłych spotkań przy kawie. Nic tak nie wzmacnia wiary w sukces, jak kontakt z kobietami, które przeszły podobną drogę – zmierzyły się z podobnym wrogiem i walkę tę wygrały. Gdy zdanie „domyślam się, co czujesz” brzmi prawdziwie i ułatwia otwarcie się, przezwyciężenie bariery cierpienia w poczuciu psychicznego odosobnienia.

Osoby podatne na depresję

• gorzej wykształconym i o niskiej pozycji socjoekonomicznej,
• nieposiadającym partnera lub przeżywającym problemy w małżeństwie,
• o nieustabilizowanej pozycji zawodowej, finansowej itp.,
• zamieszkującym wsie i małe miejscowości,
• w okresie przedmenopauzalnym i w wieku poniżej 50 lat,
• posiadającym dzieci poniżej 21 roku życia,
• mającym za sobą stany depresyjne lub lękowe,
• skrywającym emocje towarzyszące chorobie, niedającym im upustu,
• narażonym wcześniej na uraz psychiczny lub niepowodzenia życiowe,
• borykającym się z innymi problemami osobistymi i/lub rodzinnymi,
• pozbawionym wsparcia rodzinnego lub innej formy wsparcia społecznego,
• po radykalnej mastektomii,
• w drugim rzucie choroby (po wznowie).

Bibliografia

de Walden-Gałuszko K. Psychoonkologia w praktyce klinicznej, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2011, ISBN 978-83-200-3961-0
de Walden-Gałuszko K. Psychoonkologia, Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, Kraków 2000, ISBN 83-86826-65-7
Heszen I., Sęk H., Psychologia zdrowia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, ISBN 83-01-15050-1
Meder J. Problemy zdrowia psychicznego kobiet, Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, Kraków 2003, ISBN 83-86826-85-1